3D YAZICILARLA KARŞIMIZA ÇIKAN HUKUKSAL SORUNLAR


Gelişen ve çığır açan teknolojinin son zamanlarda en çok konuşulan ürünü 3D yazıcılar (3D Printers) olmuştur. Peki nedir 3D Yazıcı? Katmanlı üretim (additive manufacturing) olarak kabul edilen 3D Yazıcı teknolojisi, bilgisayar ortamında tasarladığınız üç boyutlu objeleri somut hale dönüştürebileceğiniz hızlı bir prototipleme araçlarıdır. STL dosyası olarak kaydedilen üç boyutlu tasarımlar 3D Yazıcıya gönderilerek katman katman gerçeğe dönüştürülür.[1] Böylelikle nesne sadece bir çizimken bir anda beş duyu organımızla algılayabildiğimiz üç boyutlu bir hale gelir. Bu bakımdan bakıldığında günlük hayatta birçok konuda bize kolaylık sağlayacak gibi görünse de 3D yazıcılar beraberinde birçok hukuki problemi de hayatımıza dahil edecek gibi görünüyor. 

3D yazıcılar insanların kötü niyetli kullanımlarına yardımcı olan büyük bir teknolojik silaha dönüşmektedir. 3D yazıcı ile tasarladığı bir silahı üç boyutlu hale getiren Teksaslı hukuk öğrencisi Cody Wilson, ileride yapılabilecek şeyler konusunda endişe uyandırmaktadır. Wilson’un söz konusu silahla ilgili çizim dosyaları hala internet üzerinde dolaşmaktadır. 3D yazıcılar ile silah parçaları ve birçok prototip dakikalar içerisinde oluşturulabiliyor ve üretilen bu silahların tamamen plastik olması onları X-ray cihazlarında görünmez kılıyor. Bu durum, silahlanma oranının hızla arttığı dünyamızda dehşet verici kanlı eylemlere sebep olabileceğinin korkusunu uyandırmaktadır . Wilson’dan önce Sandy Hook İlkokulunda 26 kişinin ölümüne sebep olan Adam Lanza’nın da kullandığı silahları 3D Yazıcı ile ürettiği konuşulmuştu.[3] “3D yazıcı ile üretilen ilk silah olarak bilinen Liberator ise Londra’daki Victoria & Albert Müzesi’nde sergilenmektedir.”[2] Peki, bu sorunun herhangi bir hukuksal çözümü yok mu ? Kötü niyetli kullanıcılara karşı herhangi bir hukuki müeyyide söz konusu mu? 

Dünya genelinde bu sorunla ilgili yapılan en net yaptırım 3D yazıcılar ile üretilen silahları yasaklamaktır.Yasaklama gibi yasal önlemlerin dışında bir de yapılan yazılım çalışmaları ile kötü amaçlı kullanımları tespit etmek ve üretimlerini durdurmak amaçlanmaktadır. Fakat bu da henüz sadece tartışma aşamasında bir fikirdir.[2] Bu önlemlerin dışında somut ve caydırıcı nitelikte herhangi bir çözüm olanağı bulunmamaktadır. 

Bir başka hukuki sorun ise 3D yazıcılarının evlere girmesi kullanıcıların sanat eserlerinin, Dünyaca ünlü markaların ürünlerinin veya Tv programlarının karakterlerinin ve başkalarının tasarımlarının kopyalarını üretmeye başlamasına olanak sağlamıştır. Bu durum karşımıza fikri haklarımıza müdahale edilmesinden doğan telif hakkı ihlalini çıkarmaktadır. Bu problem hakkında yapılan yorumlardan bazıları şunlardır:Baston-based firması (Burns&Levinson)ndan Marc Schonfeld “3D yazıcı teknolojisi ile çoğaltılan ve dağıtılan telif hakkı alınmamış tüm ürünleri izlemek ve internet üzerinden yayılımlarını teftiş etmek gerek ya da herkesin evine polis memuru koymak lazım fakat bu mümkün olamayacaktır.”[4] diyerek aslında bu hak ihlalinin takibinin ne kadar zor olduğunu vurgulamıştır. Electronic Frontier Vakfı Müdürü Julie Samuels ise “Telif hakkı hukuku 1970’li yıllarda hayatımıza giren bir şey ve günümüz dünyasında paylaşımlarımız göz önüne alındığında hiç bir anlam ifade etmiyor. Ülke anayasasına bağlı olarak, her kim ki telif haklarını, patent alımını sıkılaştırmak istiyorsa, uygulanan yasalar 3 boyutlu yazıcıları da kapsayacaktır.”[5] açıklamasıyla ülkelerin kanunlarının 3D Yazıcıları da kapsaması gerektiğini savunmuştur. ABD’de Güney Dakota eyaletinde Augustana Koleji civarındaki Michelangelos’un ünlü işlerinden iki bronz heykeli 3D ile modelleyen Jerry Fisher’ı bu eyleminden sonra Augustana Koleji Hukuk Müşavirliğinden bir temsilci aramış ve bu iki heykelin özel mülkiyete ait olduğunu ve Jerry’in yaptığının telif hakkı ihlali olduğunu belirtmiştir.[6] 

Somut olaylarda bu şekilde kötü amaçlı kullanımlara sebebiyet veren 3D yazıcılarının geleceği ne olur bilinmez ama dünya genelinde iyi mi oldu kötü mü ? şeklindeki tartışmaların uzun süre konuşulacağı kesin gözüküyor. 

KAYNAKÇA 

1- http://www.priyoid.com/3d-yazici-teknolojisi/ 
2- http://www.log.com.tr/3d-yazicilarin-kotu-amacli-kullanimi-hukumetleri-endiselendiriyor/ 
3- http://www.elektrikport.com/haber-roportaj/3-boyutlu-yazici-ile-evde-silah-uretmek/8439#ad-image-0 
4- http://www.zdnet.com/article/3d-printing-overcoming-the-legal-and-intellectual-property-issues/ 
5- http://www.izlesene.com/video/3d-yazicilar-ile-baslayan-patent-tartismasi/7277752 
6- http://3dprintingindustry.com/2015/01/27/do-not-scan-3d-print-the-michelangelo/ 

Burcu Demitaş

Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi